Έντεκα χρόνια χρειάστηκαν από την πρώτη πρόταση του Δρ Ιωάννη Κορίνθιου, τον Απρίλιο του 2014, μέχρι την επίσημη καθιέρωση στη Σαμαρκάνδη τον Νοέμβριο του 2025.
Η αφετηρία δεν ήταν η Αθήνα ούτε το Παρίσι, αλλά η Νάπολη. Και δεν ήταν συνεδρίαση, αλλά ένα ραδιόφωνο. Στις 20 Μαρτίου 2014, ακούγοντας γαλλικό σταθμό να μεταδίδει τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Γαλλοφωνίας, ο Ιωάννης Κορίνθιος, σήμερα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας, σκέφτηκε το προφανές: γιατί όχι και μια αντίστοιχη ημέρα για την ελληνοφωνία;
Έντεκα χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2025, στη διάρκεια της 43ης Γενικής Συνόδου της UNESCO στη Σαμαρκάνδη, η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας καθιερώθηκε επίσημα.
Το κλίμα του 2014
Η ιδέα δεν προέκυψε σε κενό. Το 2014 η Ιταλία βρισκόταν σε κινητοποίηση για τη στήριξη της κλασικής παιδείας και των κλασικών λυκείων, με σύνθημα ότι «οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν είναι άχρηστες». Στη Νάπολη, ο Κορίνθιος συζητούσε ήδη με συναδέλφους εκπαιδευτικούς το ενδεχόμενο να ζητήσουν την αναγνώριση της κλασικής παιδείας ως άυλης κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Η πρόταση για την ημέρα της γλώσσας ήρθε ως φυσική συνέχεια αυτού του προβληματισμού.
Η επιλογή της πόλης είχε βάρος. Η ελληνική γλώσσα στη Νάπολη και στη Νότια Ιταλία λειτουργούσε ήδη από την αρχαιότητα ως γέφυρα μεταξύ πολιτισμών και ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής, ρόλος που παραμένει επίκαιρος σε έναν όλο και πιο ποικιλόμορφο και πολυπολιτισμικό κόσμο.
Το χρονικό μιας πρότασης
Στις 12 Απριλίου 2014 ο Κορίνθιος, από τη θέση του προέδρου της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων Ιταλίας, δημοσίευσε επίσημα την πρόταση για την καθιέρωση Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας και Ελληνικής Παιδείας. Η ανταπόκριση των λυκείων, των Ελλήνων και των φιλελλήνων της Ιταλίας υπήρξε ενθουσιώδης, και επέτρεψε το επόμενο βήμα.
Στις 17 Ιουνίου 2014 απέστειλε συγκεκριμένη έκκληση στον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας. Λίγες μέρες αργότερα, στις 5 Ιουλίου 2014, προώθησε την ίδια έκκληση στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας και στην UNESCO. Ακολούθησαν τρία ταξίδια στην Ελλάδα και παρουσιάσεις της πρότασης σε δύο κοινοβουλευτικές επιτροπές, τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο του 2014.
Οι πρώτοι θεσμικοί καρποί ήρθαν λίγα χρόνια μετά. Η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού, καθιερώθηκε ως ημέρα τιμής για την ελληνική γλώσσα με νομοθετική πράξη του 2017. Την ίδια χρονιά το Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου υιοθέτησε την αντίστοιχη απόφαση, ορίζοντας την 9η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας. Ακολούθησε η Ρουμανία, όπου η ημέρα θεσμοθετήθηκε με νόμο ύστερα από πρωτοβουλία της Ένωσης Ελλήνων Ρουμανίας.
Η σκυτάλη στη διπλωματία
Το τελευταίο και καθοριστικό στάδιο ξεκίνησε το 2024, όταν την υπόθεση ανέλαβε η ελληνική διπλωματία. Η Μόνιμη Αντιπροσωπία της Ελλάδας στην UNESCO και το Υπουργείο Εξωτερικών εργάστηκαν εντατικά επί περίπου έναν χρόνο για την προώθηση του αιτήματος. Ο Κορίνθιος απέδωσε ιδιαίτερα συγχαρητήρια στον Γιώργο Κουμουτσάκο, ο οποίος, με τη συσσωρευμένη εμπειρία του, διαμόρφωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία και οδήγησε την ψηφοφορία στην αποδοχή του ελληνικού αιτήματος.
Ο κατάλογος όσων στήριξαν την πρωτοβουλία από την αρχή είναι μακρύς: η ελληνική διπλωματική εκπροσώπηση σε Νάπολη και Ρώμη, η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού, η ΚΕΔΕ, ο Δήμος της Νάπολης, η Ορθόδοξη Μητρόπολη Ιταλίας, ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός», το διηπειρωτικό δίκτυο «Πατρίδα μας η γλώσσα», η Ελληνική Βιβλιοθήκη Νότιας Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες και το δίκτυο ομογενών και εκπαιδευτικών «Sintonia» της Νάπολης. Το 2021 η AHEPA Ελλάδος και Ευρώπης έθεσε τη στήριξη της πρότασης ως κορυφαία εθνική προτεραιότητα.
Τι σημαίνει η αναγνώριση
Ο Κορίνθιος δεν αντιμετώπισε την καθιέρωση της ημέρας ως συμβολική χειρονομία. Τη χαρακτήρισε επίτευγμα με διπλή σημασία: για την ελληνική γλώσσα ως παγκόσμια πολιτιστική αξία και παρακαταθήκη, αλλά και για το κύρος που αυτή αποκτά εντός και εκτός Ελλάδας. Με τη διεθνή αναγνώριση, τόνισε, η γλώσσα αναβαθμίζεται σε δυναμικό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας.
Για την ομογένεια το διακύβευμα είναι ακόμη πιο άμεσο. Η ταυτότητά της, όπως σημείωσε, βασίζεται ουσιαστικά στη γλώσσα: «πατρίδα είναι η γλώσσα μας». Τη μελέτη, την καλλιέργεια και την κατάκτηση της ελληνικής την περιέγραψε ως «μετάλλιο τιμής», με μια αντιστροφή της συνήθους σχέσης. Οι ομογενείς οφείλουν στην Ελλάδα, δεν τους οφείλει εκείνη· χρωστούν στη χώρα και στη γλώσσα ένα μεγάλο μέρος από αυτό που είναι.
Το δίδαγμα των έντεκα ετών
Το συμπέρασμα του καθηγητή αφορούσε λιγότερο τη γλώσσα και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο ωριμάζουν οι ιδέες. Οι καλές προτάσεις δεν στεριώνουν εύκολα· χρειάζονται πίστη, μεράκι, επιμονή και άξιοι συνοδοιπόροι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι συνοδοιπόροι ήταν η ομογένεια της Νάπολης και της Ιταλίας μαζί με τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές των κλασικών λυκείων, που θεμελίωσαν το εγχείρημα και το οδήγησαν, με κόπο, σε αίσιο πέρας.
Έντεκα χρόνια μετά την πρώτη δημοσίευση της πρότασης, η δικαίωση ήρθε σε μια αίθουσα της UNESCO στη Σαμαρκάνδη.
