Δρ Δημήτριος Μεταλληνός
Ο Δρ Δημήτριος Μεταλληνός εμπλούτισε τις προηγούμενες εισηγήσεις της ημερίδας με προσωπικές μαρτυρίες και λεπτομέρειες από την Κέρκυρα, τόπο καταγωγής και ανάπαυσης του Ιωάννη Καποδίστρια, ξεκινώντας με ευχαριστίες προς την Ναταλία Καποδίστρια, απόγονο της οικογένειας, που παρακολούθησε την ημερίδα.
Ο ασκητικός βίος πίσω από τον πολιτικό
Ο ομιλητής επέμεινε στη διάκριση ανάμεσα στην «κάθετη» σχέση του Καποδίστρια με τον Θεό και στην «οριζόντια» σχέση του με την πολιτεία, υπενθυμίζοντας ότι ο βίος του χαρακτηρίζεται ασκητικός και εκκλησιαστικός από τα παιδικά του χρόνια. Ανέφερε ότι ο τάφος του βρίσκεται στη Μονή Πλατυτέρας δίπλα σε σπουδαίους ιεράρχες και στον πνευματικό του, στοιχείο που, κατά τον ομιλητή, φωτίζει την προσωπικότητά του πέρα από τη συνήθη πολιτική βιογραφία.
Ο «Ρώσος πράκτορας» των βρετανικών αρχείων
Αναφέρθηκε σε έρευνα σε βρετανικά αρχεία στο Kew Gardens, όπου ο Καποδίστριας περιγράφεται επανειλημμένα ως «Russian agent» και «Russian tool» -ένδειξη, κατά τον ομιλητή, της επίσημης βρετανικής εχθρότητας απέναντί του. Παρέθεσε επίσης τον χαρακτηρισμό του ίδιου του Μέττερνιχ, ότι ο Καποδίστριας ήταν δυσκολος αντίπαλος ακριβώς επειδή ήταν «ο απολύτως έντιμος πολιτικός» -μια αποτίμηση που, όπως σημείωσε, ο Χένρι Κίσινγκερ επανέλαβε στη δική του ανάλυση της διπλωματίας του 19ου αιώνα, διακρίνοντας ανάμεσα σε διπλωμάτες τύπου Μέττερνιχ και διπλωμάτες τύπου Καποδίστρια.
Εκκλησία και παιδεία ως ενιαίο έργο
Κεντρικό σημείο της εισήγησης ήταν η εκπαιδευτική πολιτική του Καποδίστρια, την οποία ο ομιλητής περιέγραψε ως μοναδική στην παγκόσμια ιστορία: τη συνένωση εκκλησιαστικών και εκπαιδευτικών υποθέσεων σε μία γραμματεία. Αντλώντας αρχές από τον φίλο του Πεσταλότσι και την ελβετική εμπειρία, ο Καποδίστριας τις προσάρμοσε -δεν τις αντέγραψε- στην ελληνική πραγματικότητα, επεκτείνοντας τη μόρφωση σε αγρότες και γυναίκες, σε ρήξη με τα προνόμια της τοπικής αριστοκρατίας. Ο ομιλητής τόνισε ιδιαίτερα την επιλογή πέντε «αρίστων» ιεραρχών σε εκκλησιαστική επιτροπή, αποκλείοντας εσκεμμένα τον Θεόκλητο Φαρμακίδη -επιλογή που θεωρεί συμβολική για όλη τη μετέπειτα πολιτική του- καθώς και την αποστολή του θεολόγου Κωνσταντίνου Οικονόμου στη Ρωσία για μελέτη των εκεί θεολογικών ακαδημιών.
Από τους «αρίστους» στους «αρεστούς»
Η εισήγηση έκλεισε με κριτική στη μετέπειτα πορεία: τον χωρισμό εκκλησίας και εκπαίδευσης που ακολούθησε τον Καποδίστρια, και τη γενικευμένη τάση επιλογής «αρεστών» αντί «αρίστων» προσώπων, τόσο στην πολιτική όσο και στην εκκλησιαστική ιεραρχία. Παραθέτοντας προφητικές αναφορές ξενόγλωσσων στοχαστών για την «αυτοχειρία της Δύσης», ο ομιλητής κάλεσε σε επιστροφή στις πολιτισμικές ρίζες, καταλήγοντας ότι αυτό ακριβώς αποτελεί στόχο του ιδρύματος «Ευγένιος Τζημογιάννης» και του κινήματος ΝΙΚΗ: τη «μεταβολή της πολιτείας».
