Ομιλία αφιερωμένη στο Βορειοηπειρωτικό — Κ.Ε.Μ.Ε. «Ευγένιος Τζιμογιάννης»
Η ομιλία αυτή αποτέλεσε μια συστηματική, σχεδόν δικανική, καταγραφή της μεταχείρισης της ελληνικής εθνικής μειονότητας στην Αλβανία από τη σύσταση του αλβανικού κράτους το 1912 έως σήμερα, με έμφαση στις διεθνείς νομικές δεσμεύσεις που η Αλβανία υπέγραψε αλλά, κατά τον ομιλητή, ουδέποτε τίμησε.
Μια αδιάκοπη πολιτική αφελληνισμού
Από τη σύσταση του αλβανικού κράτους, μέσα από τη βασιλεία του Αχμέτ Ζόγου, το κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα και έως τις μέρες μας, ο ομιλητής υποστήριξε ότι η στρατηγική των αλβανικών κυβερνήσεων απέναντι στην ελληνική μειονότητα παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη: ο σταδιακός αφελληνισμός και η αλβανοποίηση, με στόχο τον διωγμό και του τελευταίου Έλληνα από την επικράτεια.
Ο ρόλος της Εκκλησίας απέναντι στη σιωπή του κράτους
Επί δεκαετίες, υποστήριξε ο ομιλητής, η επίσημη ελληνική πολιτεία περιορίστηκε σε μία και μόνη κρατική ενέργεια — την προσφυγή του 1946 στις τέσσερις νικήτριες δυνάμεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το κενό αυτό καλύφθηκε από εκκλησιαστικούς παράγοντες, με κεντρικό πρόσωπο τον Μητροπολίτη Δρυϊνουπόλεως Σεβαστιανό, που λειτούργησε ουσιαστικά ως πολιτικός ηγέτης του αγώνα, διοργανώνοντας συνέδρια, απευθυνόμενος σε διεθνείς οργανισμούς και δίνοντας φωνή στο δράμα των Βορειοηπειρωτών στην Ευρώπη. Το έργο του συνεχίζει σήμερα ο διάδοχός του, Μητροπολίτης Ανδρέας. Στον αντίποδα, σημειώθηκε η ιστορική στάση τμήματος της ελληνικής Αριστεράς, που για δεκαετίες αντιμετώπιζε κάθε αναφορά στη Βόρειο Ήπειρο ως απειλή για το σοσιαλιστικό πρότυπο της Αλβανίας.
Από το 1991 έως σήμερα: δεσμεύσεις χωρίς τήρηση
Ο ομιλητής κατέγραψε ότι, μετά την πτώση του καθεστώτος, η Αλβανία προσχώρησε σε πάνω από 80 διεθνή κείμενα και συμβάσεις -μεταξύ άλλων το Έγγραφο της Κοπεγχάγης, τον Χάρτη των Παρισίων, τη Διακήρυξη του ΟΑΣΕ του 1992 και τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων του 1995- δεσμευόμενη για τον σεβασμό των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας. Στην πράξη, υποστήριξε, αυτές οι δεσμεύσεις παραβιάστηκαν συστηματικά.
Ένα μαρτυρολόγιο δεκαετιών
Στην ομιλία παρατέθηκε μια σειρά συγκεκριμένων περιστατικών: η απαγόρευση συμμετοχής σε εκλογές κομμάτων με εθνική ή θρησκευτική βάση μετά την εκλογική επιτυχία της Ομόνοιας το 1991, η δίωξη του αρχιμανδρίτη Χρυσόστομου Μαϊδώνη το 1993, η δίκη και καταδίκη της «πενταμελούς Ομόνοιας» το 1994-95 -περίοδος που, όπως τόνισε ο ομιλητής, ένωσε σπάνια όλο το πολιτικό φάσμα της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένης της Αριστεράς, και οδήγησε σε αμερικανική διπλωματική παρέμβαση- καθώς και μεταγενέστερα περιστατικά όπως η δίκη των «πέντε της Χειμάρρας» το 2006, η δολοφονία του Αριστοτέλη Μπολάνου το 2010 και ο θάνατος του Κωνσταντίνου Κατσίφα το 2018, που οι αλβανικές αρχές χαρακτήρισαν αυτοκτονία. Αναφέρθηκε ακόμη σε απαγορεύσεις εισόδου σε Έλληνες πολίτες, σε αναδιάρθρωση διοικητικών ορίων που, κατά τον ομιλητή, αλλοιώνει περιοχές με συμπαγή ελληνικό πληθυσμό, σε νομοθεσία περί «στρατηγικών επενδύσεων» που διευκολύνει την απαλλοτρίωση παραθαλάσσιων ελληνικών ιδιοκτησιών, και σε σχολικά εγχειρίδια που, υποστήριξε, καλλιεργούν αλυτρωτικό κλίμα.
Δεκατέσσερις προτάσεις προς την Αθήνα
Η ομιλία έκλεισε με έναν κατάλογο συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής προς τις ελληνικές κυβερνήσεις: επίσημη αναγνώριση του όρου «Βόρειος Ήπειρος», όπως καθορίστηκε διεθνώς από το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας του 1914· επανενεργοποίηση της ελληνικής προσφυγής του 1946 στη Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων, ζήτημα που, σε αντίθεση με τις μεταπολεμικές συνθήκες με Αυστρία και Γερμανία, παραμένει τυπικά ανοιχτό· κατάργηση της νομοθεσίας περί «μειονοτικών ζωνών»· στήριξη επιστροφής και οικονομικής επένδυσης των ελληνικής καταγωγής πολιτών· διευθέτηση ζητημάτων περιουσίας και θρησκευτικών μνημείων· κατάργηση του νόμου περί στρατηγικών επενδύσεων· διόρθωση των σχολικών αφηγήσεων ιστορίας· άρση των απαγορεύσεων εισόδου· σύναψη συμφωνίας ΑΟΖ Ελλάδας-Αλβανίας· και τέλος, παύση πρακτικών που, κατά τον ομιλητή, διασπούν τις βορειοηπειρωτικές οργανώσεις αντί να τις ενοποιούν, σε αντίθεση με το συντεταγμένο πρότυπο που εφαρμόζουν χώρες όπως η Τουρκία ή η Σερβία απέναντι στις δικές τους μειονότητες στο εξωτερικό.
Το συμπέρασμα
Η ομιλία έκλεισε με τη διαπίστωση ότι το γεγονός πως, 111 χρόνια μετά τον διαμελισμό της Ηπείρου, διοργανώνονται ακόμη εκδηλώσεις μνήμης αποδεικνύει ότι το ζήτημα παραμένει ζωντανό. Ο ομιλητής κάλεσε σε ενότητα γύρω από την ορθοδοξία, την αγάπη για την πατρίδα και την αλληλεγγύη, ως προϋποθέσεις για να αναδειχθεί εκ νέου ο ελληνισμός σε φορέα ειρήνης, ελευθερίας και δικαιοσύνης στην περιοχή.
